درياچه اروميه مي ميرد ؟ ــ ميثم صفري سراي
آینا نیوز : لب هاي درياچه اروميه خشكيد
درياچه اروميه در شمال غرب ايران قرار دارد و مساحت تقريبي آن 4 هزار و 810 كيلومتر مربع و پيرامون آن 436 كيلومتر ،طول تقريبي درياچه در حدود 130 تا140 كيلومتر و عرض آن بين 15 تا 40 كيلومتر است .در شرايط مطلوب ارتفاع درياچه از سطح آبهاي آزاد 1274 متر و عمق آن 5 الي 6 متر تخمين زده شده است .
درياچه اروميه داراي 102 جزيره كوچك و بزرگ بوده كه كل مساحت جزاير بر روي هم معادل 334 كيلومتر مربع مي باشد كه جزاير اسلامي ،كبودان ، اسپير ،آرزو و جزاير 9 گانه از نظر وحوش و وسعت قابل اهميت مي باشد .
پارك ملي درياچه اروميه كه جزو ذخاير 59 گانه بيرسفري جهان اعلام شده ،بزرگترين درياچه داخلي كشور محسوب مي شود و از جلوه گاه هاي زيباي خدادادي است .اين درياچه كه بعد از بحرالميت از نظر املاح نمكي دررده دوم دنيا قرار دارد مامن بسياري از پرندگان مهاجر زمستان گذران و تابستان گذران چون فلامينگو ،پليكان ، انواع درناها ، تنچه و غيره است كه تعدادي از اين پرندگان همه ساله در سواحل درياچه زاد آوري و تخمگذاري مي كنند .
تنها موجود زنده قابل زيست در آب اين درياچه آرتميا مي باشد كه به لحاظ آن كه از محدود زيست گاه هاي آرتمياي جهان است قابل توجه است .آرتميا سخت پوستي كوچك است كه به لحاظ داشتن 55 درصد پروتئين ، 4 تا 20 درصد چربي و تمام اسيدهاي آمينه اصلي در صنعت آبزي پروري بويژه ميگو نقش بسزايي دارد و در بازارهاي جهاني از ارزش اقتصادي بالايي برخوردار است .
اما در حال حاضر جمعيت آرتميا در مقايسه با 10 سال گذشته 30 برابر كاهش يافته است . ميانگين جمعيت آرتميا در هر ليتر آب درياچه در 10 سال گذشته به 5 عدد تخم و 4 عدد توده زنده مي رسيد و اين در حالي است كه اين ارقام هم اكنون به نيم عدد در هر ليتر كاهش يافته است كه كارشناسان بالا بودن شورب آب ، كاهش بارندگي و تبخير آب ، استفاده نادرست از منابع آب هاي زير زميني و برداشت بي رويه از منابع آب هاي ورودي به درياچه را از مهم ترين دلايل كاهش ذخاير آرتميا در درياچه اروميه مي دانند.
هم اكنون تراز درياچه اروميه نيز 67/1271متر از سطح آب هاي آزاد است و نسبت به مدت زمان مشابه سال قبل 1 متر و 7 سانتي متر كاهش يافته ، همچنين از اول آبان ماه سال گذشته تا چند روز گذشته مجموع بارش ها تنها 22 سانتي متر ارتفاع آب درياچه را افزايش داده است .در سال زارعي 87-86 تا فروردين ماه 43 سانتي متر
ارتفاع آب پايين رفته بود در حالي اين رقم در سال زراعي 88-87 در حدود 107 سانتي متر است كه اين امر باعث افزايش 36 درصدي شوري آب درياچه و املاح آن شده است .
البته مشكل كم آبي درياچه اروميه از 15 سال گذشته آغاز شده و در شرايط طبيعي تر آب درياچه اروميه بايد به 10/1274 متر از سطح آبهاي آزاد برسد كه اين هم يعني 5/2 متر افزايش ارتفاع آب درياچه و 12 ميليارد متر مكعب آب .
نكته قابل توجه اينكه بطور متوسط تبخير سالانه آب درياچه 5/5 ميليارد مكعب مي باشد در حالي كه ورودي آب سالانه به درياچه اروميه 5/1 ميليارد متر مكعب بوده كه اين وضعيت ، درياچه اروميه را در سراشيبي سقوط قرار داده است .
براستي كه درياچه اروميه روز بروز لاغرتر مي شود و تنها چيزي كه از آن باقي مي ماند نمك زار و كوه هاي نمكي است كه اين پيشرفت نمك زار ها و كمبود آب دلايل مختلفي دارد .
از خشكسالي و كم آبي در سالهاي اخير گرفته تا كم شدن حوزه آبريز به دليل ساخت بي رويه سدها كه همگي دست به دست داده اند تا زيبا ترين جاذبه گردشكري ايران به سمت مرگ و نابودي حركت كند .
عوامل بحران ساز
محققان معتقدند سهم عوامل انساني از تهديد حيات درياچه اروميه 30 درصد است و مابقي به عواملي چون خشكسالي ، شرايط جوي ، تبخير و ... باز مي گردد .كارشناسان حفاظت از محيط زيست نيز مي گويند عوامل انساني از طريق ساخت بي رويه سدها در خشك شدن بخشي از آب درياچه تاثير داشته اند چراكه ساخت سدها ، جريان آب ها را كنترل و مانع ورود آن به درياچه مي شود .
در حال حاضر 5 سد مهاباد ، شهر چاي اروميه ،سد ماكو ،حسنلوي نقده و شهيد كاظمي بوكان در آذربايجانغربي وجود دارد كه اين تعداد در مجموع يك ميليارد و700 ميليون متر مكعب از آب هاي جاري استان را مهار كرده است .اين درحالي است كه بيش از 10 سد ديگر نيز در حوزه آبريز درياچه اروميه با ظرفيتي بيش از 1ميليارد و500 ميليون متر مكعب در دست احداث است .
البته در اين ميان افزايش حجم محصولات كشاورزي استان در چند سال اخير نيز نشان از مصرف آب دارد كه در اين راستا براي تامين آب مورد نياز در اين بخش ، بايد بيش از پيش به سراغ آبياري تحت فشار برويم .
تهديد نمكي
اين روزها با گذر از كرانه هاي درياچه اروميه مي توان به راحتي سفيدي نمك زارها و كوه هاي نمكي را ديدكه در چند سال اخير بر وسعت آنها افزوده شده است اين كوچك شدن مساحت درياچه و بزرگ شدن شوره زارها هشدار مهمي است .
كارشناسان معتقدند شوره زار حاصل از اين عقب نشيني تمام اراضي ،مزارع و نواحي مسكوني و آبادي ها ي اطراف را تهديد مي كند با وزش باد ، نمك موجود در شوره زارها به سوي اراضي و مناطق مسكوني منتشر شده و تاثير مستقيم بر روي منطقه ،سلامت مردم و افزايش مهاجرت به شهرها و مهم تر از همه افزايش خشكسالي خواهد شد.
تهديد طبيعي
تغييرات آب و هوايي كره زمين و كم آبي هاي پياپي در سالهاي گذشته نيز يكي ديگر از عوامل خشكسالي و عقب رفت و اتصال چندين جزيره مهم به سواحل درياچه است .
بااتصال اين جزاير به خشكي ادامه زيست و زادوولد برخي از پرندگان نيز بشدت به مخاطره افتاده بطوري كه شمار پرندگان كه هر ساله به پارك ملي درياچه اروميه مهاجرت مي كردند بنحو چشمگيري كاهش يافته است .
اكوسيستم درياچه
همانطور كه اشاره شد درياچه اروميه 102 جزيره دارد كه بزرگترين اين جزاير به ترتيب "كبودان" كه قوچ و ميش ارمني دارد و جزاير"اشك"و "اسپير" هم زيستگاه گوزن زرد ايراني و پوشش غني گياهي هستند .
جزاير 9 گانه كه از جزاير كوچك اروميه هستند و مكان مناسبي براي جوجه آوري پليكان سفيد ،فلامينگو،تنچه و كاكايي است .از ديگر پرندگان شاخص حاشيه تالاب كه از ارزش فوق العاده اي برخوردار است مي توان به بالكان كوچك و خروس كولي سينه سياه اشاره كرد .
بطور كلي تاكنون 186 گونه متعلق به 22 خانواده بومي و مهاجر پرندگان ، دراين درياچه شناسايي شده كه اين تنوع زيستي در جهان بي نظير است .
البته براي براي مقابله با معضلاتي كه در فوق به آنها اشاره گرديد كه تبعات آن نيز بر كسي پوشيده نيست در سالهاي اخير اقدامات و تلاش هاي بسيار زيادي براي حل آنها صورت گرفته است كه از جمله مي توان به نامه اي اشاره كرد كه 221 نماينده مجلس شوراي اسلامي به رياست جمهوري نوشته و طي آن خواستار احياي درياچه اروميه شده اند .
از ديگر رخدادهاي مهم ديگر در راستاي حفظ و احياي درياچه اروميه و مبارزه جدي با وضعيت نامطلوب آن برگزاري همايش هاي متعدد استاني ، منطقه اي و كشوري است كه مهم ترين آن امضاي سند راهبردي پارك ملي درياچه اروميه در نيمه دوم سال 87 بود كه پس از 2 سال بررسي بين استانداران آذربايجانغربي ،آذربايجانشرقي و كردستان – 2 وزير نيرو و جهاد كشاورزي و رئيس سازمان محيط زيست كشور در اروميه به امضا رسيد .
آخرين موضوعي نيز كه در ارتباط با درياچه اروميه مطرح شده ، اظهارات مدير كل طرح ملي تالابهاي كشور است كه از موافقت وزارت نيرو و سازمان محيط زيست براي تامين 3 ميليارد مكعبي آب مورد نياز درياچه اروميه خبر داده و گفته : حق آبه اين درياچه كه در سند مديريت لحاظ شده ،سالانه 3 تا 1/3 ميليارد مكعب است تا اين درياچه بتواند تراز آبي مناسب و مورد قبول محيط زيست را داشته باشد .
نظري دوست همچنين با اشاره به فرآيند 6 ماهه اين طرح افزوده :هم در ستادهاي استاني وهم در مركز بر سر تامين اين ميزان آب توافق شده است ،اما چون در دوره 10 ساله خشكسالي هستيم ، تراز آب درياچه بسيار پايين آمده است و جبران اين اتفاق طولاني مدت خواهد بود و نمي توان يكجا اين كمبود را جبران كرد.
حال بايد منتظر ماند و ديد كه آيا پيگيري مسئولان استاني و كشوري به نتيجه اي مي رسد يا نه ؟
آيا درياچه با نمك اروميه را نسل هاي آينده نيز خواهند ديد؟
آيا حال كه بعد از چندين سال بالاخره پل ميانگذر بر روي درياچه اروميه احداث شده ،گردشگران و علاقمندان هنگام عبور از آن، درياچه اي را زير پاي خود خواهند داشت ؟
آيا درياچه اروميه زنده مي ماند ؟
...؟
پاسخ اين سوال را با گذر از زمان مي توان يافت ! |
نوسندگان
